AMB uçot dərəcələrini endirir, amma kreditlər bahalaşır: bazarda nə baş verir?

Son aylarda Azərbaycan Mərkəzi Bankının uçot dərəcəsini azaltması diqqət çəkir. Məqsəd aydındır – iqtisadi aktivliyi artırmaq və kreditləri ucuzlaşdırmaq. Lakin statistika göstərir ki, bazarda tam əks proses gedir: kreditlər ucuzlaşmaq əvəzinə bahalaşır.

Rəqəmlərin dili: kreditlər niyə bahalaşır?

2025-ci ilin əvvəlində manatla kreditlərin orta faiz dərəcəsi 14.6% olduğu halda, 2026-cı ilin əvvəlində bu göstərici 15.6%-ə yüksəlib.

Manatla kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsi

2025 yanvar: 14.66%

2025 dekabr: 15.58%

2026 fevral: 15.62% - yəni bir il ərzində kreditlər təxminən 1 faiz bəndi bahalaşıb.

Fiziki şəxslər üçün kreditlər

2025 yanvar: 16.32%

2026 fevral: 17.22% - əhali üçün kreditlər daha da bahalaşıb və artım daha sürətlidir.

Hüquqi şəxslər üçün kreditlər

2025 yanvar: 10.71%

2026 fevral: 11.81%

Göründüyü kimi, artım xüsusilə fiziki şəxslər üzrə daha qabarıqdır – istehlak kreditləri artıq 17%-dən yuxarıdır.

Biznes kreditləri də bu tendensiyadan kənarda qalmayıb. Hüquqi şəxslər üçün kreditlərin orta faizi bir il ərzində 10.7%-dən 11.8%-ə qədər yüksəlib.

Bu rəqəmlər göstərir ki, pul siyasətində yumşalma bank sektorunda kredit şərtlərinə hələ ki, təsir edə bilmir.

Paradoks: Niyə faizlər düşmür?

AMB-nin uçot dərəcəsini azaltmasına baxmayaraq kreditlərin bahalaşmasının bir neçə əsas səbəbi var. İlk növbədə maliyyə resurslarının maya dəyəri artır, çünki depozitlər bahalaşır, kreditlər də bahalaşır

Bank sistemində əsas maliyyə mənbəyi də məhz depozitlərdir. Manat depozitləri üzrə orta faizlər 8.7%-dən 9.4%-ə yüksəlib, fiziki şəxslər üzrə isə bu göstərici artıq 10%-i keçir.

Bank üçün bu, resursun maya dəyərinin artması deməkdir. Nəticədə kreditlər daha ucuz verilə bilməz – çünki bankın özü vəsaiti daha baha cəlb edir.

Sadə dillə desək bahalı depozit bahalı kredit deməkdir.

Risk amili: görünməyən faiz yükü

Faizlərin artmasında digər mühüm faktor risklərdir. Regionda geosiyasi gərginlik, qlobal bazarlardakı qeyri-müəyyənlik və valyuta riskləri bankları daha ehtiyatlı davranmağa məcbur edir.

Bu ehtiyatlılıq isə kredit faizlərinə “gizli əlavə” kimi yüklənir. Yəni risk nə qədər yüksəkdirsə, kredit də bir o qədər bahalaşır.

Tələb yüksəkdir, faizlər düşmür

Azərbaycanda kreditə tələbat hələ də yüksək olaraq qalır. Əhali istehlak kreditlərinə, biznes isə maliyyələşməyə aktiv maraq göstərir. Bazar qanunları isə sadədir: tələb yüksəkdirsə, qiymət aşağı düşmür. Bu halda qiymət – faiz dərəcəsidir.

Pul siyasətinin gecikən təsiri

Mərkəzi Bankın qərarları bazara dərhal ötürülmür. Uçot dərəcəsinin azalması kredit faizlərinə təsir etməsi üçün zaman lazımdır. Hazırda müşahidə olunan vəziyyət də məhz bu gecikmənin nəticəsidir – pul siyasəti yumşalır, amma bazar hələ sərt qalır.

Valyuta kreditləri: sabit, amma riskli

Xarici valyutada kredit faizləri 5.5–5.8% intervalında qalır və ciddi dəyişiklik müşahidə edilmir. Lakin burada əsas məsələ faiz deyil, məzənnə riskidir.

Bu səbəbdən həm əhali, həm də biznes daha çox manat kreditlərinə üstünlük verir.

Beləliklə, ucuz pul siyasəti, bahalı kredit paradoksunun arxasında duran əsas səbəblər isə aydındır – depozit faizlərinin artması, yüksək risk mühiti və güclü kredit tələbi. Ən azı qısa müddətdə kreditlərin ucuzlaşması üçün bu faktorların zəifləməsi vacib görünür. Əks halda, Azərbaycanda “ucuz pul” dövrü olsa belə, “ucuz kredit” dövrü hələ başlamayacaq.