Yaxın Şərqdə gərginlik BP-ni rekord mənfəətə çıxardı: Azərbaycanın enerji layihələri də gəlirlərin bir hissəsidir
Yaxın Şərqdə artan hərbi gərginlik və neft qiymətlərinin kəskin bahalaşması dünyanın ən iri enerji şirkətlərinin maliyyə nəticələrinə ciddi təsir göstərib. Böyük Britaniyanın enerji nəhəngi BP 2026-cı ilin ikinci rübündə mənfəətini ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə iki dəfədən çox artıraraq son illərin ən güclü nəticələrindən birini açıqlayıb.
Şirkətin açıqladığı hesabatda xalis mənfəətin 3,91 milyard ABŞ dollarına, əsas fəaliyyət üzrə (underlying replacement cost profit) mənfəətin isə 5,73 milyard dollara çatdığı bildirilir. Bu göstərici bazar gözləntilərini də üstələyib. Mənfəət artımının əsas səbəbi kimi neft və qaz qiymətlərinin yüksəlməsi, emal marjalarının genişlənməsi və enerji bazarlarında artan volatillik göstərilir.
Yaxın Şərq böhranı neft şirkətlərinə "bonus" qazandırdı
Analitiklərin fikrincə, ABŞ-İran qarşıdurması və Hörmüz boğazı ətrafında yaranan risklər qlobal bazarda neft təklifinə dair narahatlıqları artırıb. Nəticədə Brent markalı neftin qiyməti qısa müddətdə kəskin yüksəlib və bu, iri neft şirkətlərinin gəlirlərinə birbaşa müsbət təsir göstərib.
BP ilə yanaşı ExxonMobil, Chevron və Saudi Aramco da rekord və ya rekordadək yaxın maliyyə nəticələri açıqlayıblar.
Azərbaycanın layihələri BP üçün strateji əhəmiyyətini qoruyur
BP-nin qlobal aktivləri arasında Azərbaycan xüsusi yer tutur. Şirkət Xəzər dənizində yerləşən "Azəri-Çıraq-Günəşli" (AÇG) yataqlar blokunun operatorudur və ölkənin neft hasilatının böyük hissəsi məhz bu layihədən əldə edilir. Bundan başqa, BP "Şahdəniz" qaz-kondensat yatağının operatoru, Səngəçal terminalı, eləcə də Bakı–Tbilisi–Ceyhan (BTC), Bakı–Supsa və Cənubi Qafqaz Boru Kəməri sistemlərinin operatorudur.
BP-nin Azərbaycan layihələrində əsas payları bunlardır:
- AÇG – 30,37 % (operator);
- Şahdəniz – 29,99 % (operator);
- BTC neft kəməri – təxminən 30,1 %;
- Cənubi Qafqaz Boru Kəməri – təxminən 29,99 %.
Azərbaycanın hasilatı BP-nin gəlirlərini necə dəstəkləyir?
Son illər AÇG yatağında təbii azalma müşahidə olunsa da, layihə BP-nin ən gəlirli upstream aktivlərindən biri olaraq qalır. Digər tərəfdən, Avropanın Rusiya qazından asılılığını azaltması fonunda Şahdəniz və Cənub Qaz Dəhlizi vasitəsilə ixrac edilən qazın strateji əhəmiyyəti daha da artıb.
Bu baxımdan, Yaxın Şərqdə qiymətlərin yüksəlməsi BP-nin bütün qlobal portfeli üzrə gəlirləri artırdığı kimi, Azərbaycanın neft və qaz layihələrindən əldə olunan pul axınlarının da dəyərini yüksəldir.
BP strategiyasını dəyişir
Şirkət yüksək mənfəət fonunda balansını gücləndirmək məqsədilə aktiv satışlarını sürətləndirir. Almaniyadakı neft emalı zavodu satılıb, Avstriyadakı pərakəndə biznesin satışı razılaşdırılıb, Böyük Britaniyanın Şimal dənizindəki aktivlərinin satışına başlanılıb. Eyni zamanda BP son aylarda bərpa olunan enerji layihələrinin bir hissəsini azaltmaqla yenidən neft və qaz biznesinə üstünlük verməyə başlayıb.
İqtisadi və geosiyasi aktivlər
BP-nin maliyyə nəticələri bir daha göstərir ki, geosiyasi risklər enerji şirkətləri üçün ikili təsir yaradır. Qısamüddətli perspektivdə münaqişələr neft qiymətlərini yüksəldərək mənfəəti artırır. Lakin uzunmüddətli dövrdə eyni risklər investisiya qərarlarını çətinləşdirir və enerji bazarında qeyri-müəyyənliyi artırır.
Azərbaycan üçün isə bu vəziyyət iki mühüm nəticə doğurur. Bir tərəfdən, yüksək enerji qiymətləri ölkənin ixrac gəlirlərini və BP kimi investorların gəlirliliyini artırır. Digər tərəfdən, Azərbaycanın qlobal enerji təhlükəsizliyində rolu daha da güclənir. Məhz buna görə AÇG, Şahdəniz və Cənub Qaz Dəhlizi kimi layihələr təkcə iqtisadi deyil, həm də geosiyasi baxımdan BP-nin ən strateji aktivləri sırasında qalmağa davam edir.
