Putin Yaponiyanın tütün nəhənginin Rusiyadakı biznesini nəzarətə götürdü
Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Japan Tobacco International (JTI) şirkətinin ölkədəki aktivlərini yerli şirkətin müvəqqəti idarəçiliyinə verib. Qərar nəticəsində Winston, Camel və Sobranie kimi markaların istehsal olunduğu müəssisələrə nəzarət yapon şirkətindən alınır. Bu addım yalnız JTI üçün deyil, Rusiyada fəaliyyətini davam etdirən digər xarici investorlar üçün də ciddi siqnaldır.
Rusiya ilə Qərb arasında davam edən iqtisadi qarşıdurma xarici şirkətlərin bu ölkədəki biznesini getdikcə daha riskli edir. Bir sıra beynəlxalq şirkətlər Rusiyanı tərk etsə də, bəziləri fəaliyyətini davam etdirmək qərarına gəlmişdi. İndi isə həmin şirkətlərdən birinin – Yaponiyanın tütün sənayesi nəhəngi Japan Tobacco International-ın Rusiyadakı biznesi dövlət nəzarətinə keçirilib.
Bloomberg HT-nin məlumatına görə, Vladimir Putin noyabrın 5-də imzaladığı fərmanla JTI-nın Rusiyadakı aktivlərinin müvəqqəti idarəçiliyini “Promışlennıye Aktivı” adlı yerli şirkətə həvalə edib.
Qərar JTI-nın Rusiyadakı istehsal müəssisələrini əhatə edir. Şirkət hazırda vəziyyəti qiymətləndirdiyini və mümkün addımları nəzərdən keçirdiyini açıqlayıb.
Rusiyanın ən böyük tütün istehsalçısı nəzarəti itirir
JTI Rusiyada 1999-cu ildən fəaliyyət göstərir və ölkənin ən böyük tütün istehsalçılarından biridir.
Şirkətin Rusiyada Sankt-Peterburq, Rostov-na-Donu, Lipetsk və Leninqrad vilayətində yerləşən dörd istehsal müəssisəsi var. Bu müəssisələrdə təxminən 4 min nəfər çalışır.
JTI-nın Rusiya bazarında istehsal etdiyi və satdığı tanınmış markalar arasında Winston, Camel, LD, Sobranie və Glamour yer alır. Şirkətin yerli məhsul portfelinə isə Donskoy Tabak və digər rus markaları daxildir.
Məlumatlara görə, JTI Rusiya siqaret bazarının təxminən 40%-nə nəzarət edir. Bu, şirkəti ölkənin tütün sənayesində ən böyük oyunçulardan birinə çevirir.
JTI-nın Rusiyadakı fəaliyyəti uzun illər ərzində böyük investisiyalar hesabına formalaşıb. Japan Tobacco Group-un məlumatlarına əsasən, şirkət son 20 ildən artıq müddətdə Rusiya əməliyyatlarına təxminən 4,6 milyard dollar investisiya qoyub.
Yaponiya şirkəti üçün bu qərar nə qədər bahadır?
Məsələnin iqtisadi tərəfi daha diqqətçəkəndir. Rusiya bazarı Japan Tobacco Group üçün əhəmiyyətli gəlir və mənfəət mənbəyidir.
Reuters-in məlumatına görə, Rusiya şirkətlər qrupunun ümumi gəlirlərinin təxminən 10%-ni, əməliyyat mənfəətinin isə 25%-ni formalaşdırır.
Başqa sözlə, JTI-nın Rusiyadakı biznesinə nəzarətin itirilməsi Japan Tobacco-nun maliyyə nəticələrinə ciddi təsir göstərə bilər.
Şirkət üçün risk yalnız istehsal müəssisələri ilə məhdudlaşmır. Rusiyada toplanmış vəsaitlərin ölkədən çıxarılması, aktivlərin gələcək taleyi və biznesin fəaliyyətinin davam etdirilməsi də qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Japan Tobacco şirkəti noyabrın 6-da yaydığı açıqlamada Rusiyadakı dörd istehsal müəssisəsinin müvəqqəti idarəçilik tədbirinin əhatəsinə düşdüyünü təsdiqləyib. Şirkət vəziyyəti, mümkün cavab addımlarını və qrupun maliyyə nəticələrinə təsirləri araşdırdığını bildirib.
Qərarın maliyyə bazarlarında da təsiri hiss olunub. Noyabrın 6-da Japan Tobacco səhmləri Tokio birjasında əvvəlki bağlanış qiymətindən təxminən 19% aşağı səviyyədə satış təzyiqi ilə üzləşib.
Yaponiya Rusiyaya etiraz etdi
Moskvanın qərarı Yaponiya hökumətinin də sərt reaksiyasına səbəb olub.
Tokio diplomatik kanallar vasitəsilə Rusiyaya etirazını bildirib və qərarın ləğvini tələb edib.
Yaponiya üçün məsələ təkcə bir şirkətin aktivləri ilə bağlı deyil. Yaponiya hökuməti Japan Tobacco şirkətinin səhmlərinin təxminən üçdə birinə sahibdir. Buna görə də şirkətin Rusiyadakı biznesinin taleyi dövlətin iqtisadi maraqlarına da toxunur.
İki ölkə arasında münasibətlər son illərdə Ukrayna müharibəsi, Yaponiyanın Rusiyaya qarşı sanksiyaları və ərazi mübahisələri səbəbindən daha da gərginləşib.
Bundan başqa, Moskva Tokionun Ukraynaya dəstəyini də tənqid edir. Belə şəraitdə JTI-nın aktivlərinin müvəqqəti idarəçiliyə verilməsi iqtisadi qərardan daha geniş siyasi məna daşıya bilər.
Rusiya xarici şirkətlərin aktivlərini niyə nəzarətə götürür?
Rusiyada xarici şirkətlərin aktivlərinin müvəqqəti idarəçiliyə verilməsi mexanizmi 2023-cü ilin aprelində yaradılıb.
Bu mexanizm Qərb ölkələrinin Rusiyaya qarşı tətbiq etdiyi sanksiyalara cavab tədbiri kimi təqdim olunur. Rusiya hakimiyyəti belə addımları ölkənin xaricdəki aktivlərinin müsadirə olunması riskinə qarşı müdafiə mexanizmi kimi əsaslandırır.
Mexanizmə əsasən, xarici şirkət aktivlərinin hüquqi sahibi olaraq qala bilər, lakin həmin aktivlərin idarə edilməsi yerli quruma və ya təyin edilmiş idarəçiyə həvalə olunur. Beləliklə, mülkiyyət hüququ ilə faktiki nəzarət bir-birindən ayrılır.
Son dövrlərdə bu mexanizm bir sıra tanınmış beynəlxalq şirkətlərə də tətbiq edilib. Onların arasında İsveçrənin Nestlé şirkəti, Fransanın Auchan və Leroy Merlin pərakəndə satış şəbəkələri, Almaniyanın Metro şirkəti və digər xarici biznes qurumları var.
JTI hadisəsi isə xüsusilə diqqət çəkir. Çünki söhbət təkcə Qərbi Avropa şirkətindən deyil, Rusiyada uzun illərdir fəaliyyət göstərən böyük Yaponiya investorundan gedir.
Xarici investorlar üçün yeni risk yaranır
JTI ilə bağlı qərar Rusiyada biznesini davam etdirən xarici şirkətlər üçün əlavə qeyri-müəyyənlik yaradır. 2022-ci ildə Ukraynaya qarşı genişmiqyaslı müharibə başladıqdan sonra bir çox beynəlxalq şirkət Rusiya bazarını tərk etdi. Digərləri isə fəaliyyətini məhdudlaşdırmaqla yanaşı, yeni investisiyaları dayandırdı və mövcud bizneslərini qorumağa çalışdı.
JTI də 2022-ci ildən Rusiyada yeni istehsal investisiyalarını və marketinq fəaliyyətini dayandırmışdı. Bununla belə, şirkət ölkədəki əməliyyatlarını davam etdirirdi.
İndi isə məlum olur ki, ölkədə fəaliyyətini saxlamaq belə xarici investorun aktivləri üzərində nəzarətini qoruyacağına zəmanət vermir.
Bu hadisənin daha geniş nəticəsi ondan ibarətdir ki, Rusiyada biznes qərarları qəbul edən beynəlxalq şirkətlər yalnız bazar, gəlirlilik və istehlakçı tələbi ilə deyil, siyasi və hüquqi risklərlə də hesablaşmalı olacaqlar. JTI-nın gələcək addımları və Rusiya aktivlərinin taleyi isə hələlik açıq qalır.
