ABŞ fond bazarından 3,2 trilyon dollar silindi: Süni intellekt bumuna nə baş verir?

ABŞ fond bazarında son illərin ən kəskin satış dalğalarından biri yaşanıb. Bir gündə investorların 3,2 trilyon dollarlıq bazar dəyəri itirilib, texnologiya şirkətlərinin üstünlük təşkil etdiyi Nasdaq 100 indeksi 6,4% ucuzlaşıb. Səhmlərin kütləvi satışına ABŞ-da demokratların aralıq seçkilərdə qələbəsi, süni intellekt məlumat mərkəzlərinin tikintisinə qarşı siyasi təzyiqlərin artması və texnologiya sektoruna yönəldilən nəhəng investisiyaların gəlirliliyi ilə bağlı şübhələr səbəb olub.

ABŞ fond bazarında baş verənlər investorlar üçün gözlənilməz dönüşə çevrilib. Bir gün əvvəl siyasi qeyri-müəyyənliyin azalmasını müsbət qarşılayan bazar iştirakçıları növbəti sessiyada kütləvi şəkildə səhmlərini satmağa başlayıblar.

Noyabrın 5-də baş verən kəskin eniş nəticəsində ABŞ şirkətlərinin ümumi bazar dəyərindən təxminən 3,2 trilyon dollar silinib. Xüsusilə süni intellekt texnologiyalarının inkişafında əsas rol oynayan çip istehsalçıları və məlumat mərkəzlərinin operatorları ciddi itkilərlə üzləşiblər.

Financial Times-ın məlumatına görə, Nasdaq 100 indeksi bir ticarət günündə 6,4% geriləyib. Bu, bazarda süni intellekt bumunun davamlılığına dair narahatlıqların nə qədər artdığını göstərir.

Bir gündə trilyonlarla dollar necə itirildi?

Noyabrın 5-də ABŞ-ın əsas fond indekslərinin hamısı ciddi enişlə üzləşib.

Fond indeksi	Gündəlik dəyişiklik
Nasdaq 100	-6,4%
Nasdaq Composite	-5,5%
S&P 500	-4,4%
Dow Jones	-3,4%

Associated Press-in məlumatına görə, S&P 500 indeksi 7 353,73 bəndə, Dow Jones isə 51 523,06 bəndə qədər geriləyib. Nasdaq Composite indeksi 24 315 bənd səviyyəsinə düşüb.

Beləliklə, texnologiya şirkətlərinin üstünlük təşkil etdiyi Nasdaq indekslərində eniş digər əsas göstəricilərlə müqayisədə daha kəskin olub.

Burada mühüm fərq var: Nasdaq 100 indeksi Nasdaq birjasında ticarət olunan ən iri qeyri-maliyyə şirkətlərini, Nasdaq Composite isə daha geniş şirkətlər qrupunu əhatə edir. Buna görə onların gündəlik dəyişiklikləri eyni olmaya bilər.

Demokratların qələbəsi texnologiya səhmlərinə niyə mənfi təsir etdi?

İlk baxışdan ABŞ-da keçirilən aralıq seçkilərin nəticələrinin fond bazarına bu qədər ciddi təsir göstərməsi təəccüblü görünə bilər.

Demokratların seçkilərdə geniş qələbəsi ABŞ-da süni intellekt sektorunun gələcək inkişafı ilə bağlı siyasi gözləntiləri dəyişib. Xüsusilə məlumat mərkəzlərinin tikintisinə qarşı ictimai narazılığın artması investorların diqqətini çəkib.

Süni intellekt sistemlərinin işləməsi üçün böyük hesablama gücü tələb olunur. Bunun üçün isə nəhəng məlumat mərkəzləri, serverlər, yarımkeçirici çiplər, elektrik enerjisi və soyutma sistemləri lazımdır.

Son illərdə ABŞ-da bu infrastruktura milyardlarla, hətta yüz milyardlarla dollar investisiya yatırılıb. Lakin məlumat mərkəzlərinin tikintisi hər yerdə eyni səviyyədə dəstəklənmir. Elektrik enerjisi istehlakının artması, su ehtiyatlarından istifadə, ətraf mühitə təsir və yerli əhali üçün əlavə infrastruktur yükü bu layihələrə qarşı etirazları gücləndirib.

Seçkilərdə məlumat mərkəzlərinin genişlənməsinə məhdudiyyət qoyulmasını dəstəkləyən namizədlərin uğur qazanması investorları narahat edib.

Bazar iştirakçıları hesab edirlər ki, demokratların siyasi mövqelərinin güclənməsi yeni məlumat mərkəzlərinin tikintisini çətinləşdirə, bəzi layihələri gecikdirə və ya dayandıra bilər. Bu isə süni intellekt infrastrukturuna böyük vəsait yatıran şirkətlərin gələcək gəlirləri üçün risk deməkdir.

Nvidia və AMD səhmləri kəskin ucuzlaşdı

Satış dalğasının əsas zərbəsi süni intellekt sənayesinin təchizatçılarına dəyib.

Şirkət	Səhmlərin gündəlik dəyişməsi
Nvidia	-9,3%
AMD	-17,3%
Qualcomm	-9,5%
Broadcom	-10%
Micron	-17%

Nvidia səhmlərinin 9,3% ucuzlaşması şirkətin bazar dəyərindən 400 milyard dollardan çox vəsaitin silinməsi ilə nəticələnib.

AMD səhmlərinin 17,3% geriləməsi isə investorların yarımkeçirici sektoruna münasibətinin nə qədər sürətlə dəyişdiyini göstərir.

Qualcomm da rüblük nəticələrdə smartfon çiplərinin satışına dair gözləntiləri doğrulda bilmədiyi üçün əlavə təzyiqlə üzləşib.

Bununla belə, eniş yalnız çip istehsalçıları ilə məhdudlaşmayıb. Süni intellekt infrastrukturu üçün server, enerji və digər texniki avadanlıqlar təqdim edən şirkətlərin səhmləri də ucuzlaşıb.

Məsələn, məlumat mərkəzləri ilə əlaqəli enerji və avadanlıq şirkətləri də satış dalğasından təsirlənib. Tesla və SpaceX ilə bağlı səhmlərdə də ciddi geriləmə qeydə alınıb.

Süni intellekt bumunun gəlirliliyi sual altındadır

Fond bazarındakı enişin arxasında yalnız siyasi amillər dayanmır. Daha fundamental sual da var: Süni intellektə yatırılan nəhəng investisiyalar şirkətlərə gözlənilən gəliri gətirəcəkmi?

Son illərdə texnologiya nəhəngləri məlumat mərkəzlərinin qurulmasına, çiplərin alınmasına və süni intellekt modellərinin hazırlanmasına böyük vəsait ayırıblar.

Bu investisiyalar Nvidia, AMD, Broadcom, Micron və digər təchizatçıların səhmlərinin bahalaşmasında mühüm rol oynayıb. Lakin investisiyaların həcmi artdıqca onların geri dönüşü ilə bağlı suallar da çoxalır. Əgər məlumat mərkəzlərinin tikintisi ləngiyərsə, serverlərə, çiplərə və enerji infrastrukturuna tələb də gözləniləndən aşağı ola bilər.

Belə olan halda investorlar bu şirkətlərin gələcək mənfəət proqnozlarını yenidən qiymətləndirməli olacaqlar. Digər tərəfdən, süni intellekt texnologiyalarının inkişafı davam etsə belə, bu sahəyə yatırılan kapitalın hamısının eyni səviyyədə gəlir gətirəcəyinə zəmanət yoxdur.

Məhz bu səbəbdən bazarda süni intellekt şirkətlərinin yüksək qiymətləndirilməsinin nə dərəcədə əsaslı olduğu barədə müzakirələr güclənir.

Bu, texnologiya bazarında korreksiyadır, yoxsa daha böyük böhranın başlanğıcı?

Nasdaq 100 indeksinin bir gündə 6,4% ucuzlaşması bazarda ciddi siqnal kimi qəbul olunur. İndeksin əvvəlki zirvəsindən geriləməsinin 10%-i keçməsi isə texniki baxımdan korreksiya mərhələsi deməkdir.

Business Insider-in məlumatına görə, Nasdaq 100 indeksi oktyabrın əvvəlindəki zirvəsindən təxminən 14% aşağı düşüb. Bu, 2026-cı ildə indeksin üçüncü korreksiya mərhələsi kimi qiymətləndirilir. Bununla belə, bir günlük kəskin enişi dərhal yeni maliyyə böhranının başlanğıcı kimi təqdim etmək düzgün olmazdı.

Hazırkı vəziyyətdə investorlar əsasən üç riski qiymətləndirirlər:

• Siyasi risk: Demokratların məlumat mərkəzlərinin genişlənməsinə qarşı mövqeyi yeni layihələri ləngidə bilər.

• İnvestisiya riski: Süni intellekt infrastrukturuna yatırılan nəhəng kapitalın nə vaxt və hansı həcmdə gəlir gətirəcəyi bəlli deyil.

• Bazar riski: Texnologiya şirkətlərinin yüksək qiymətləndirilməsi və investorların eyni sektorda həddindən artıq cəmləşməsi enişləri daha da sürətləndirə bilər.

İnvestorların qarşıdakı dövrdə diqqət yetirəcəyi əsas məsələlərdən biri də ABŞ-da faiz dərəcələrinin istiqaməti, inflyasiya və əmək bazarının vəziyyəti olacaq.

Wall Street üçün əsas sual dəyişir

ABŞ fond bazarında baş verən son hadisələr bir məqamı üzə çıxarıb: süni intellektə böyük vəsait yatırmaq artıq şirkətlərin səhmlərinin bahalaşmasına avtomatik zəmanət vermir.

İnvestorlar indi yalnız texnologiyanın gələcəyinə deyil, bu texnologiyanın nə qədər gəlir gətirəcəyinə, infrastruktura qoyulan kapitalın nə vaxt geri qayıdacağına və siyasi qərarların biznes mühitinə necə təsir edəcəyinə baxırlar.

3,2 trilyon dollarlıq bazar dəyərinin bir gündə itirilməsi də bu gözləntilərin nə qədər həssas olduğunu göstərir.

Süni intellekt inqilabı davam edə bilər. Ancaq bu inqilabdan hansı şirkətlərin daha çox qazanc əldə edəcəyi və bugünkü yüksək investisiya tempinin nə qədər davam edəcəyi hələ də açıq sualdır.