ABŞ şirkətləri işçi tapa bilmədikləri üçün robotlara üz tutur: sifarişlər 25% artıb

İşçi qüvvəsi çatışmazlığı, əmək xərclərinin yüksəlməsi və istehsalı ölkə daxilində genişləndirmək istəyi ABŞ şirkətlərini avtomatlaşdırmaya daha sürətlə investisiya qoymağa vadar edir. Robotlara tələbat artır, lakin bu texnologiyaların quraşdırılması və idarə olunması üçün mütəxəssis çatışmazlığı da yeni problemə çevrilir.
ABŞ istehsal sektorunda işçi çatışmazlığı şirkətləri alternativ həll yolları axtarmağa sövq edir. Müəssisələr istehsal gücünü artırmaq, xərcləri nəzarətdə saxlamaq və rəqabət qabiliyyətini qorumaq üçün robot texnologiyalarına daha çox üz tuturlar. Bu tendensiya artıq yalnız avtomobil sənayesi ilə məhdudlaşmır: logistika, kənd təsərrüfatı, elektronika və həyat elmləri sahələrində də avtomatlaşdırmanın tətbiqi genişlənir.
“Financial Times”ın yazdığına görə, Şimali Amerikada 2026-cı ilin üçüncü rübündə təxminən 11 min robot sifariş edilib. Bu, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 25% çoxdur. İnsanlarla eyni iş mühitində işləmək üçün nəzərdə tutulan əməkdaşlıq robotlarına – “kobotlara” sifarişlər isə 56% artıb.
Robotlara tələbat niyə artır?
Şirkətlərin avtomatlaşdırmaya marağının arxasında bir neçə amil dayanır. İlk növbədə, istehsal müəssisələri tələb olunan sayda işçi tapmaqda çətinlik çəkirlər. Digər tərəfdən, əməkhaqqı və əməliyyat xərclərinin artması biznesi daha səmərəli istehsal modellərinə keçməyə məcbur edir.
Robotlar təkrarlanan, ağır və təhlükəli işləri yerinə yetirməklə insan əməyindən asılılığı azalda bilər. Bu, xüsusilə işçi qüvvəsinin çatışmadığı və istehsalın fasiləsiz davam etməli olduğu müəssisələr üçün əhəmiyyətlidir.
Avtomatlaşdırmanın yayılmasını texnologiyanın ucuzlaşması və robotların virtual mühitdə təliminin mümkün olması da sürətləndirir. Nəticədə, robotlardan istifadə əvvəllər əsasən iri sənaye müəssisələrinin imkanları daxilində idisə, indi daha kiçik şirkətlər üçün də əlçatan olur.
Şirkətlər yeni zavod tikməkdənsə, mövcud istehsalı avtomatlaşdırır
Maraqlı məqamlardan biri odur ki, bir çox şirkət yeni zavodlar tikmək əvəzinə, mövcud istehsal sahələrinin gücünü artırmağa çalışır. İnflyasiya və tarif siyasəti ilə bağlı qeyri-müəyyənlik yeni tikinti və iri investisiya layihələrinə ehtiyatlı yanaşmanı gücləndirir.
Belə şəraitdə mövcud müəssisələrə robotların inteqrasiyası istehsal gücünü artırmağın daha praktik yolu kimi görünür. Bu yanaşma şirkətlərə yeni obyektlərin tikintisinə böyük vəsait ayırmadan istehsal həcmini genişləndirmək imkanı verir.
ABŞ Çinlə rəqabətdə geri qalmaq istəmir
Avtomatlaşdırma təkcə işçi çatışmazlığının həlli deyil, həm də sənaye rəqabətinin mühüm elementinə çevrilir. ABŞ-da bəzi sənaye nümayəndələri hesab edirlər ki, ölkə robotlaşdırmanın sürətini daha da artırmalıdır. Əks halda, istehsalın bir hissəsini Çin kimi rəqiblərə uduzmaq riski yaranacaq.
FT-nin materialında sənaye sektorundan bir nümayəndənin ABŞ-da robotlaşdırmanın yaxın beş-səkkiz il ərzində iki-üç dəfə artırılmasının vacibliyini vurğuladığı qeyd olunur. Bununla belə, mövcud sürətin hələ də yetərli olmadığı bildirilir.
Robotlar iş yerlərini əvəz edir, yoxsa yeni peşələr yaradır?
Avtomatlaşdırmanın genişlənməsi əmək bazarı ilə bağlı sualları da aktuallaşdırır. Robotlar bəzi rutin işlərə ehtiyacı azaltsa da, onların quraşdırılması, proqramlaşdırılması, texniki xidməti və idarə olunması üçün ixtisaslı mütəxəssislərə tələbat yaradır.
Bu isə yeni ziddiyyət ortaya çıxarır: şirkətlər insan əməyindən asılılığı azaltmaq üçün robotlar alır, lakin həmin robotları işlək vəziyyətdə saxlamaq üçün kifayət qədər texniki kadr tapa bilmirlər.
Bundan başqa, robotların əksəriyyətinin xaricdən idxal edilməsi ABŞ-ın istehsalı ölkə daxilində artırmaq hədəfləri ilə müəyyən ziddiyyət yaradır. Yerli robot istehsalı mövcud tələbatı tam qarşılaya bilmir. Beləliklə, sənaye müəssisələri avtomatlaşdırma yolu ilə istehsal asılılığını azaltmağa çalışarkən, texnoloji avadanlıq baxımından xarici təchizatçılardan asılı qalırlar.
Avtomatlaşdırma iqtisadiyyat üçün nə deməkdir?
Robotlardan istifadənin artması yalnız müəssisələrin xərclərinə təsir göstərmir. Bu proses məhsuldarlıq, əmək bazarı, sənaye investisiyaları və ölkələrin beynəlxalq rəqabət qabiliyyəti baxımından da əhəmiyyətlidir.
Şirkətlər üçün robotlaşdırma istehsalın genişləndirilməsi və uzunmüddətli xərclərin azaldılması imkanı yarada bilər. İstehlakçılar isə daha səmərəli istehsal nəticəsində bəzi məhsulların qiymətində azalma və ya qiymət artımının zəifləməsi ilə üzləşə bilərlər. Lakin bu nəticə avtomatlaşdırmanın bütün xərcləri, o cümlədən avadanlıq, enerji, texniki xidmət və təlim xərcləri nəzərə alındıqdan sonra qiymətləndirilməlidir.
Azərbaycan üçün də bu tendensiyanın əhəmiyyəti var. Sənaye müəssisələrinin məhsuldarlığını artırmaq, logistika və kənd təsərrüfatında əməliyyat xərclərini azaltmaq, rəqabətqabiliyyətli istehsalı genişləndirmək baxımından avtomatlaşdırma imkanları diqqət mərkəzində olmalıdır. Bununla yanaşı, texniki peşə təhsili, mühəndis və robototexnika mütəxəssislərinin hazırlanması da texnoloji yenilənmənin ayrılmaz hissəsinə çevrilməlidir.
ABŞ təcrübəsi göstərir ki, robotlaşdırma artıq gələcəyin texnologiyası deyil, şirkətlərin bu gün üzləşdiyi əmək və rəqabət problemlərinə cavab vasitəsidir. Ancaq robot almaq kifayət etmir: onu istehsala inteqrasiya etmək, idarə etmək və texniki cəhətdən dəstəkləmək üçün insan kapitalına da investisiya qoyulmalıdır.











