Süni intellekt (AI) bumunda növbəti mərhələ artıq təkcə texnologiya şirkətlərinin deyil, Wall Street-in də böyük maliyyə resurslarının yarışa qoşulmasıdır.

Çip istehsalçısı Nvidia dünyanın ən iri maliyyə şirkətləri ilə birlikdə süni intellekt infrastrukturu üçün 500 milyard dollardan çox üçüncü tərəf kapitalının səfərbər edilməsini nəzərdə tutan əməkdaşlıq elan edib. Layihədə Apollo, BlackRock, Blackstone, Brookfield, Goldman Sachs və KKR kimi maliyyə nəhəngləri iştirak edir.

Bu rəqəm adi bir investisiya layihəsindən daha böyük məna daşıyır. Çünki Nvidia faktiki olaraq AI hesablama gücünü – çiplər, serverlər, data mərkəzləri və digər infrastruktur daxil olmaqla – yeni investisiya aktivləri sinfinə çevirməyə çalışır.

AI artıq sadəcə texnologiya deyil

Nvidia CEO-su Jensen Huangın yanaşmasına görə, süni intellekt üçün hesablama gücü gəlir yaradan infrastruktur kimi qiymətləndirilə bilər. Məntiq sadədir: AI modellərinin inkişafı və istifadəsi üçün daha çox hesablama gücü tələb olunur, bu isə yeni data mərkəzlərinə, enerji obyektlərinə, serverlərə və çiplərə böyük investisiya ehtiyacı yaradır.

Beləliklə, Nvidia-nın yeni modeli texnologiya şirkətlərinin öz balanslarından milyardlarla dollar xərcləməsi əvəzinə, pensiya fondları, sığorta şirkətləri, aktiv idarəçiləri və digər institusional investorların kapitalını AI infrastrukturuna yönəltməkdir. Bu, süni intellekt iqtisadiyyatının maliyyələşdirilməsində ciddi dönüş nöqtəsi ola bilər.

500 milyard dollar əslində nə deməkdir?

Burada mühüm məqam var: söhbət Nvidia-nın özünün 500 milyard dollar investisiya etməsindən getmir. Şirkətin maliyyə qurumları ilə yaratdığı platformalar vasitəsilə üçüncü tərəf kapitalının səfərbər edilməsi nəzərdə tutulur. Nvidia isə bu layihələrdə müəyyən hallarda maliyyə dəstəyi və zəmanət mexanizmləri təqdim edə bilər. Şirkətin bəzi layihələr üzrə maliyyələşmənin 25%-dək hissəsini təmin etmək imkanını nəzərdən keçirdiyi bildirilir. Başqa sözlə, Nvidia öz məhsullarına olan tələbi maliyyə sistemi ilə daha sıx əlaqələndirən yeni model yaradır. AI şirkətləri və data mərkəzi operatorları kapital əldə edir, həmin kapital hesabına Nvidia çipləri və infrastrukturu alınır, yaradılan hesablama gücü isə gələcəkdə gəlir formalaşdırmalıdır.

Wall Street niyə bu yarışa qoşulur?

Çünki burada söhbət artıq yalnız texnologiya səhmlərindən getmir. Wall Street üçün AI infrastrukturu yeni və böyük uzunmüddətli investisiya bazarı yarada bilər. Data mərkəzləri, enerji infrastrukturu və hesablama gücü ənənəvi infrastruktur layihələri kimi uzunmüddətli pul axını yaradan aktivlərə çevrilə bilər. Bu model uğurlu alınarsa, pensiya fondlarından sığorta şirkətlərinə qədər böyük institusional investorların kapitalı AI iqtisadiyyatının əsas maliyyə mənbələrindən biri olacaq.

Beləliklə, AI bumunun maliyyələşdirilməsi vençur kapitalından və texnologiya şirkətlərinin balanslarından çıxaraq özəl kredit, aktiv idarəetməsi və infrastruktur maliyyələşməsi bazarlarına yayılır.

Amma əsas sual dəyişmir: Bu investisiyalar özünü doğruldacaqmı?

500 milyard dollarlıq planın ən maraqlı tərəfi məhz burada başlayır. Süni intellektə qoyulan investisiyaların miqyası sürətlə böyüyür. Lakin data mərkəzlərinin və AI hesablama gücünün gələcək gəlirlərinin bu qədər böyük kapital qoyuluşunu doğruldub-doğrultmayacağı hələ açıq sualdır. Əgər AI xidmətlərinə tələbat gözlənildiyi kimi artarsa, bu infrastruktur investisiyaları yüksək və davamlı gəlirlər yarada bilər. Əks halda isə problem yalnız texnologiya şirkətlərinin səhmlərinin ucuzlaşması ilə məhdudlaşmaya bilər. Çünki AI infrastrukturu artıq borc və institusional kapital hesabına maliyyələşdirilən böyük bir aktiv sinfinə çevrilir.

Bank of England da AI sektorunda borclanmanın artması və maliyyələşmənin şəffaflığı ilə bağlı risklərə diqqət çəkib. Mərkəzi bankın qiymətləndirməsinə görə, AI sektorunda mənfi şok daha geniş kredit bazarlarına təsir göstərə bilər.

“AI köpüyü” müzakirəsi niyə yenidən gündəmdədir?

Nvidia-nın təşəbbüsü bir tərəfdən AI bumunun gücünü göstərir, digər tərəfdən isə onun maliyyə sisteminə nə qədər dərindən daxil olduğunu ortaya qoyur. Nvidia-nın bazar dəyəri son illərdə trilyonlarla dollar artıb və şirkət AI infrastrukturunun əsas benefisiarlarından birinə çevrilib. Eyni zamanda, AI sektorunda böyük həcmdə özəl kredit və istiqraz maliyyələşməsi də formalaşır. Financial Times-ın qiymətləndirməsinə görə, 2026-cı ildə AI borcalanlarına təxminən 200 milyard dollar özəl kredit, texnologiya şirkətləri tərəfindən isə təxminən 350 milyard dollar istiqraz buraxılışı həyata keçirilib. Bu səbəbdən investorların qarşısındakı əsas sual artıq “AI realdırmı?” deyil. AI-nin iqtisadi və texnoloji təsiri artıq görünür.

Əsas sual budur:

AI-yə qoyulan trilyonlarla dollarlıq investisiya nə vaxt və hansı gəlirlə geri qayıdacaq?

Əslində Nvidia-nın Wall Street ilə əməkdaşlığı AI bumunun üçüncü mərhələsinə işarə edir. Birinci mərhələdə investorlar AI şirkətlərinə pul yatırdılar. İkinci mərhələdə texnologiya nəhəngləri data mərkəzləri və çiplərə yüz milyardlarla dollar xərcləməyə başladılar. İndi isə üçüncü mərhələ başlayır:

AI infrastrukturu maliyyə bazarlarının ayrıca investisiya istiqamətinə çevrilir.

Bu mərhələdə Nvidia sadəcə çip satan şirkət olmaqdan çıxaraq, AI iqtisadiyyatının maliyyələşmə mexanizminin formalaşmasında iştirak edən əsas oyunçulardan birinə çevrilir.

500 milyard dollarlıq planın uğuru isə bir şeydən asılı olacaq: AI-nin yaratdığı real iqtisadi gəlirlər bu nəhəng infrastruktur investisiyalarının maliyyə yükünü daşıya biləcəkmi?

Əgər cavab “bəli” olarsa, Nvidia-nın modeli AI infrastrukturunu elektrik enerjisi, telekommunikasiya və nəqliyyat kimi ənənəvi infrastruktur aktivləri ilə eyni investisiya kateqoriyasına gətirə bilər.

Əgər cavab “xeyr” olarsa, bu dəfə AI düzəlişinin təsiri yalnız texnologiya bazarında deyil, kredit və kapital bazarlarında da hiss oluna bilər.