“Yapı Kredi Bank Azərbaycan”ın aktivləri 1 milyardı keçdi: Bankın böyüməsinin arxasında nə dayanır?

Türkiyə mənşəli bankın aktivləri ilin əvvəlindən 27,3% artıb. Kredit portfeli və depozitlər genişlənib, qiymətli kağızlara yatırımlar isə iki dəfədən çox yüksəlib. Bununla yanaşı, maliyyə institutlarından cəlb edilən vəsaitlərin artımı da diqqət çəkir. Həmçinin bankın peoblemli kreditlərinin həcminin 51 milyon manatı keçərək, ümumi kredit portfelinə nisbətdə 9,1%-ə çatması ciddi siqnal kimi qəbul oluna bilər.  

Azərbaycanda fəaliyyət göstərən bankların böyüməsini yalnız kredit portfelinin həcmi ilə ölçmək düzgün olmaz. Bəzən bankın vəsaitlərini hansı aktivlərə yönəltməsi, bu vəsaitləri haradan cəlb etməsi və böyüməni nə qədər mənfəətə çevirə bilməsi daha vacib suallara cavab verir.

Türkiyə mənşəli “Yapı Kredi Bank Azərbaycan”ın 2026-cı ilin ilk doqquz ayının nəticələri bu baxımdan maraqlıdır. Sentyabrın 30-na bankın aktivləri 1 milyard 8,94 milyon manata çatıb. Halbuki 2025-ci ilin sonunda bu göstərici 792,73 milyon manat idi. Beləliklə, cəmi doqquz ayda bankın aktivləri 216,21 milyon manat və ya 27,3% artıb.

Aktivlər 216 milyon manat artıb: vəsaitlər hara yönəlib?

Bankın aktivlərinin artımında bir neçə istiqamət fərqlənir. Kredit portfeli genişlənib, qiymətli kağızlara yatırımlar əhəmiyyətli dərəcədə artıb, nağd pul vəsaitləri də böyük həcmdə qalır.

Cədvəldən görünür ki, bankın aktivləri 27,3% böyüdüyü halda, xalis kredit portfeli 22,2% artıb. Deməli, aktivlərin genişlənməsi yalnız kreditləşmə hesabına baş verməyib.

Ən diqqətçəkən dəyişiklik qiymətli kağızlar üzrə qeydə alınıb. Bu aktivlərin həcmi 55,49 milyon manatdan 116,14 milyon manata yüksəlib. Artım 60,65 milyon manat və ya 109,3% təşkil edib. Başqa sözlə, bankın qiymətli kağızlara yatırımları doqquz ayda iki dəfədən çox artıb.

Bu, aktivlərin idarə edilməsində qiymətli kağızların rolunun gücləndiyini göstərir. Lakin yatırımların artımını izah etmək üçün onların hansı hissəsinin dövlət qiymətli kağızlarına, hansı hissəsinin digər maliyyə alətlərinə yönəldiyini ayrıca araşdırmaq lazımdır. Bu bölgü olmadan bankın daha çox gəlirlilik, yoxsa likvidlik məqsədi güddüyü barədə qəti nəticəyə gəlmək olmaz.

Bankın nağd pul vəsaitləri və ekvivalentləri isə 257,39 milyon manat təşkil edib. Bu məbləğ ümumi aktivlərin təxminən 25,5%-nə bərabərdir. Yəni aktivlərin təxminən hər dörd manatından biri nağd vəsait və onun ekvivalentləri formasındadır.

Bu göstərici bankın likvid aktivlərinin əhəmiyyətli çəkisini ortaya qoyur. Bununla belə, vəsaitlərin likvidliyini tam qiymətləndirmək üçün onların tərkibini və öhdəliklərin müddət strukturunu da bilmək lazımdır.

Kredit artımının əsas mühərriki biznesdir

“Yapı Kredi Bank Azərbaycan”ın kreditləşmə göstəricilərində biznes kreditləri əsas artım istiqaməti kimi seçilir. Bankın təqdim etdiyi məlumatlara görə, biznes kreditlərinin həcmi 308,52 milyon manatdan 391,28 milyon manata yüksəlib. Artım 82,76 milyon manat və ya 26,8% təşkil edib.

Digər kredit istiqamətlərində dinamika daha zəifdir:

Biznes kreditlərinin artımı istehlak kreditlərinin artımını xeyli üstələyir. Bu, bankın korporativ müştərilərin maliyyələşdirilməsində mövqeyini genişləndirdiyini göstərir.

İstehlak kreditləri isə cəmi 4,4% artıb. Bu fərq bankın hesabat dövründə biznes kreditləşməsinin daha sürətli genişləndiyini deməyə əsas verir. Bununla belə, artımın yeni müştərilər, mövcud müştərilərin kreditlərinin böyüməsi və ya ayrı-ayrı iri kreditlər hesabına baş verdiyini müəyyənləşdirmək üçün əlavə məlumat lazımdır.

Burada bir məqamı da nəzərə almaq vacibdir: biznes kreditləri bankın kredit portfelinin əsas istiqaməti olsa da, onların artması öz-özlüyündə kreditlərin keyfiyyətinin yaxşılaşması demək deyil. Bunun üçün vaxtı keçmiş kreditlər, qeyri-işlək kreditlərin payı və ehtiyatların dinamikası da araşdırılmalıdır.

Depozitlər 103 milyon manat artıb, amma başqa maliyyələşmə mənbəyi daha sürətli böyüyüb

Bankın aktivlərinin genişlənməsi maliyyələşmə mənbələrinin də artmasını tələb edir. “Yapı Kredi Bank Azərbaycan”ın hesabatında bu baxımdan iki istiqamət diqqət çəkir: depozitlər və maliyyə institutları qarşısındakı öhdəliklər.

Bankın cəmi depozit portfeli 527,74 milyon manatdan 630,60 milyon manata yüksəlib. Bu, 102,86 milyon manat və ya 19,5% artım deməkdir. Depozitlərin strukturunda hüquqi şəxslər üstünlük təşkil edir.

Hüquqi şəxslərin depozitləri 431,33 milyon manatdan 525,13 milyon manata yüksələrək 21,7% artıb. Fiziki şəxslərin depozitləri isə 96,41 milyon manatdan 105,47 milyon manata çatıb. Artım 9,4% təşkil edib.

Beləliklə, hüquqi şəxslərin depozitləri həm həcm, həm də artım tempi baxımından fiziki şəxslərin depozitlərini üstələyir.

Bu struktur bankın maliyyələşməsində korporativ müştərilərin əhəmiyyətli rol oynadığını göstərir. Eyni zamanda hüquqi şəxslərin depozitləri biznes dövriyyəsindən, iri müştərilərin qərarlarından və vəsaitlərin banklar arasında bölüşdürülməsindən asılı ola bilər. Buna görə depozitlərin davamlılığını qiymətləndirmək üçün onların müştərilər üzrə konsentrasiyası və müddət strukturu da vacibdir.

Daha maraqlı dəyişiklik isə maliyyə institutları qarşısındakı öhdəliklərdə baş verib. Bu göstərici 122,48 milyon manatdan 218,97 milyon manata yüksəlib. Artım 96,49 milyon manat və ya 78,8% təşkil edib. Bu, depozit portfelinin 19,5%-lik artımından xeyli yüksək tempdir.

Rəqəmlər göstərir ki, bankın maliyyələşmə bazası genişlənərkən maliyyə institutlarından cəlb edilən vəsaitlərin də çəkisi artıb. Lakin bu öhdəliklərin hansı institutlara aid olduğu, hansı valyutada və hansı müddətə cəlb edildiyi məlum olmadan onların maya dəyəri və riskləri barədə qəti fikir söyləmək mümkün deyil.

Bankın mənfəəti: gəlirlər artır, xərclər də yüksəkdir

Bankın 2026-cı ilin ilk doqquz ayı üzrə gəlir və xərcləri onun böyüməsinin maliyyə nəticələrinə necə təsir etdiyini göstərir.

Hesabat dövründə faiz gəlirləri 51,78 milyon manat olub. Bunun 39,10 milyon manatı müştərilərə verilmiş kreditlərdən əldə edilib. Beləliklə, kreditlər faiz gəlirlərinin təxminən 75,5%-ni formalaşdırıb.

Faiz xərcləri 19,31 milyon manat, o cümlədən depozitlər üzrə faiz xərcləri 17,98 milyon manat təşkil edib. Nəticədə bankın xalis faiz gəliri 32,47 milyon manat olub.

Bankın qeyri-faiz gəlirləri 24,35 milyon manat təşkil edib. Bunun 17,84 milyon manatı komissiya gəlirlərinin payına düşüb. Deməli, komissiyalar qeyri-faiz gəlirlərinin təxminən 73,2%-ni formalaşdırıb.

Ancaq qeyri-faiz xərcləri 38,08 milyon manat olub. Bu, qeyri-faiz gəlirlərini 13,73 milyon manat üstələyir.

Başqa sözlə, bankın komissiya və digər qeyri-faiz gəlirləri əməliyyat xərclərini tam qarşılamaq üçün kifayət etmir. Bu fərq xalis faiz gəlirinin hesabına kompensasiya olunur.

Ehtiyatlar ayrılmadan və mənfəət vergisi ödənilmədən əvvəl hesablanan nəticə 18,74 milyon manat təşkil edir. Aktivlər üzrə 6,97 milyon manat ehtiyat və 2,52 milyon manat mənfəət vergisi çıxıldıqdan sonra bankın xalis mənfəəti 9,25 milyon manat olub.

Bu mənfəət məbləği bankın hesabat dövründə gəlirli fəaliyyət göstərdiyini təsdiqləyir. Lakin mənfəətin ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisəsi təqdim edilmədiyi üçün onun artdığını və ya azaldığını demək mümkün deyil.

Bankın səmərəliliyini daha dərindən qiymətləndirmək üçün əməliyyat xərclərinin gəlirlərə nisbəti, aktivlərin gəlirliliyi (ROA), kapitalın gəlirliliyi (ROE) və ehtiyat ayırmalarının əvvəlki dövrlərlə müqayisəsi də lazımdır.

Kapital 10,4% artıb: aktivlərin böyüməsindən geri qalır

Bankın cəmi kapitalı 123,57 milyon manatdan 136,44 milyon manata yüksəlib. Artım 12,87 milyon manat və ya 10,4% təşkil edib. Bu artım əsasən bölüşdürülməmiş mənfəətin 68,78 milyon manata yüksəlməsi ilə əlaqəlidir. Səhmdar kapitalı isə 55,38 milyon manat səviyyəsində dəyişməz qalıb. Burada mühüm müqayisə ortaya çıxır: aktivlər 27,3%, kapital isə 10,4% artıb.

Bu fərq bankın böyüməsinin kapitaldan daha sürətli getdiyini göstərir. Başqa sözlə, aktivlərin genişlənməsində öhdəliklərin rolu daha böyük olub.

Bu, bankçılıq üçün özlüyündə qeyri-adi hal deyil. Banklar fəaliyyətlərini depozitlər və digər cəlb edilmiş vəsaitlər hesabına maliyyələşdirirlər. Lakin aktivlərin kapitaldan daha sürətli artması fonunda kapital adekvatlığı göstəricilərinə diqqət yetirmək vacibdir. Cəmi kapitalın aktivlərə nisbəti 2025-ci ilin sonunda təxminən 15,6% olduğu halda, 2026-cı il sentyabrın sonunda 13,5%-ə enib.