Avropa Çindən asılıdır, amma Çin də Avropasız keçinə bilmir
Avropa İttifaqının Çin iqtisadiyyatından asılılığı uzun müddətdir qlobal iqtisadiyyatın əsas müzakirə mövzularından biridir. Lakin yeni təhlillər göstərir ki, bu asılılıq birtərəfli deyil. Çin də bir sıra strateji texnologiyalar və yüksək dəqiqlikli sənaye avadanlıqları baxımından Avropadan ciddi şəkildə asılı olaraq qalır.
Ekspertlərin fikrincə, Pekin son illərdə yarımkeçiricilər, elektromobillər və bərpa olunan enerji texnologiyalarında böyük irəliləyiş əldə etsə də, yüksək texnologiyalı istehsal üçün vacib olan bəzi avadanlıqların alternativini hələ də tam yarada bilməyib. Xüsusilə Niderland istehsalı olan fotolitoqrafiya sistemləri, Almaniyanın sənaye avadanlıqları və Avropanın dəqiq mühəndislik texnologiyaları Çin sənayesi üçün kritik əhəmiyyət daşıyır.
Eyni zamanda Avropa da bir sıra sahələrdə Çindən asılı vəziyyətdədir. Nadir torpaq elementləri, batareya komponentləri, günəş panelləri, elektrik mühərrikləri üçün maqnitlər və bir çox sənaye məhsullarının istehsalında Çin qlobal bazarda dominant mövqeyini qoruyur. Bu isə Avropa İttifaqını təchizat zəncirinin şaxələndirilməsi istiqamətində yeni strategiyalar hazırlamağa vadar edir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Avropa ilə Çin arasında münasibətlər artıq sadəcə ticarət tərəfdaşlığı deyil, həm də qarşılıqlı texnoloji asılılıq üzərində qurulub. Brüssel son illərdə strateji məhsullar üzrə riskləri azaltmağa çalışsa da, tam iqtisadi ayrılmanın (decoupling) yaxın perspektivdə real görünmədiyi vurğulanır. Bunun əvəzinə Avropa daha çox "risklərin azaldılması" (de-risking) siyasətinə üstünlük verir.
Analitiklər bildirirlər ki, Çin də Avropa bazarını itirmək niyyətində deyil. Avropa Çin üçün həm yüksək alıcılıq qabiliyyətinə malik ixrac bazarı, həm də qabaqcıl texnologiyalara çıxış baxımından mühüm tərəfdaş olaraq qalır. Bu səbəbdən tərəflər arasında geosiyasi gərginlik artsa da, iqtisadi əlaqələrin tamamilə qırılması hər iki tərəf üçün ciddi itkilər yarada bilər.
İyunun sonunda Brüsseldə keçirilən yüksək səviyyəli ticarət danışıqları da məhz bu qarşılıqlı asılılığın fonunda baş tutur. Avropa İttifaqı Çinlə artan ticarət kəsiri, bazara çıxış məhdudiyyətləri və nadir torpaq elementlərinin ixracına tətbiq olunan məhdudiyyətləri gündəmə gətirərkən, Pekin isə Avropadan yüksək texnologiyalara qoyulan ixrac məhdudiyyətlərinin yumşaldılmasını istəyir.
Ekspertlərin qənaətinə görə, Avropa və Çin arasında münasibətlər rəqabət və əməkdaşlığın eyni vaxtda davam etdiyi yeni mərhələyə daxil olub. Bu şəraitdə hər iki tərəfin əsas məqsədi iqtisadi təhlükəsizliyi gücləndirməklə yanaşı, strateji asılılıqları idarəolunan səviyyədə saxlamaqdır.
