Avtomobillə 56 dəqiqə, hava taksisi ilə 12 dəqiqə: 2028 Olimpiadasına hazırlıq

ABŞ-ın Los-Anceles şəhəri 2028-ci il Olimpiya Oyunları ərəfəsində elektriklə işləyən hava taksiləri üçün xüsusi uçuş-enmə məntəqəsi – “vertiport” yaratmağa hazırlaşır. Yeni nəqliyyat vasitələri avtomobillə təxminən bir saat çəkən məsafəni bir neçə dəqiqəyə qət etməyi vəd edir.

Los-Anceles dünyanın ən məşhur şəhərlərindən biri olmaqla yanaşı, uzunmüddətli avtomobil tıxacları ilə də tanınır. Şəhər 2028-ci ildə Olimpiya və Paralimpiya Oyunlarına ev sahibliyi etməyə hazırlaşarkən bu problemin həlli üçün göylərə üz tutmağa başlayıb.

Şəhərdə elektriklə işləyən hava taksilərinin qalxıb-enməsi üçün ilk xüsusi məntəqənin – “vertiport”un yaradılması planlaşdırılır. Layihə idman və əyləncə sektorunda fəaliyyət göstərən AEG şirkəti və elektrik hava taksiləri istehsalçısı Archer Aviation tərəfindən həyata keçiriləcək.

Vertiport Los-Ancelesin mərkəzində yerləşən L.A. Live idman və əyləncə kompleksində yaradılacaq. Kompleks təxminən 4 milyon kvadrat fut ərazini əhatə edir.

Avtomobillə 56 dəqiqə, hava taksisi ilə 12 dəqiqə

Layihənin əsas üstünlüyü şəhərin sıx yollarından yan keçməkdir. Archer Aviation şirkətinin “Midnight” adlı elektrik hava taksisi tam elektrik mühərriki ilə işləyir və pilot daxil olmaqla 4 sərnişin daşıya bilir. Aparatın maksimal sürəti saatda təxminən 241 kilometrdir. Şirkətin təqdim etdiyi hesablamalara görə, Hawthorne hava limanından Orange County istiqamətində uçuş təxminən 12 dəqiqə davam edəcək. Eyni məsafəni avtomobillə qət etmək isə təxminən 56 dəqiqə çəkir.

Digər marşrutda – Hollywood Burbank hava limanından Inglewood şəhərində yerləşən SoFi Stadium-a uçuşun təxminən 14 dəqiqə çəkəcəyi gözlənilir. Avtomobillə bu səfər isə təxminən bir saat davam edə bilər. Beləliklə, hava taksilərinin əsas vədi sadəcə yeni nəqliyyat vasitəsi yaratmaq deyil. Məqsəd şəhərdə vaxt itkisinin kəskin azaldılmasıdır.

Olimpiada hava taksiləri üçün böyük sınaq olacaq

2028-ci il Olimpiya Oyunları bu texnologiyanın real şəhər şəraitində nümayiş etdirilməsi üçün mühüm mərhələ hesab olunur. Archer Aviation artıq Los-Ancelesdə hava taksiləri şəbəkəsi yaratmaq üçün müxtəlif məntəqələr üzrə planlarını açıqlayıb. Şirkət 2025-ci ildə LA28 Olimpiya və Paralimpiya Oyunlarının rəsmi hava taksi tərəfdaşı seçilib.

Şirkət eyni zamanda Los-Anceles ərazisində digər uçuş məntəqələri yaratmağı planlaşdırır. Bunların arasında Cənubi Kaliforniya Universiteti, SoFi Stadium və Hollywood Burbank Airport da var. Hawthorne Municipal Airport isə şirkətin region üzrə əsas əməliyyat mərkəzlərindən biri kimi nəzərdə tutulur.

“Vertiport” nədir?

Vertiportlar ənənəvi hava limanlarından fərqli olaraq elektriklə işləyən, şaquli qalxıb-enən hava nəqliyyat vasitələri üçün nəzərdə tutulur. Bu sistemlər helikopter meydançalarına bənzəsə də, elektrik hava taksilərinin doldurulması üçün xüsusi infrastrukturun yaradılmasını tələb edir. Archer-in “Midnight” modeli eVTOL – yəni elektriklə işləyən şaquli qalxıb-enən hava aparatı kateqoriyasına daxildir. Texnologiyanın əsas üstünlüklərindən biri uçuş-enmə zolağına ehtiyac olmamasıdır. Bu isə vertiportların şəhər daxilində daha kiçik ərazilərdə yerləşdirilməsinə imkan verə bilər.

Uçan taksilər nə qədər baha olacaq?

Texnologiyanın gələcəyi ilə bağlı əsas suallardan biri onun qiymətidir. Archer Aviation Los-Ancelesdə hava taksi xidmətinin premium şəhər nəqliyyatı – məsələn, Uber Black səviyyəsində qiymətə yaxın olmasını hədəfləyir. Bu, hava taksilərinin yalnız çox varlı sərnişinlər üçün xidmət olmaqdan çıxarılıb daha geniş auditoriyaya təqdim edilməsinə hesablanıb. Lakin kommersiya baxımından qarşıda ciddi suallar qalır: hava taksilərinin kütləvi istifadəsi üçün kifayət qədər sayda aparat, vertiport, enerji doldurma infrastrukturu və uçuş icazələri təmin edilməlidir.

Bundan başqa, ABŞ-da kommersiya hava taksilərinin genişmiqyaslı istifadəsi üçün tənzimləyici proseslərin də tamamlanması vacibdir. Sənayenin qarşılaşdığı əsas problemlərdən biri məhz texnologiyanın kommersiya baxımından davamlı və təhlükəsiz şəkildə miqyaslandırılmasıdır.

Los-Ancelesin tıxac problemi havaya qalxmaqla həll olunacaq?

Hələlik buna qəti cavab vermək mümkün deyil. Ancaq 2028-ci il Olimpiya Oyunları hava taksilərinin gələcəyi üçün böyük sınaq meydanına çevrilə bilər. Dünyanın hər yerindən yüz minlərlə turistin və idman həvəskarının Los-Ancelesə gələcəyi nəzərə alınsa, şəhərin mövcud nəqliyyat infrastrukturuna əlavə yük düşəcək. Belə şəraitdə avtomobillərin hərəkət etdiyi yollardan istifadə etməyən nəqliyyat sistemi xüsusilə cəlbedici görünür.

SoFi Stadium da 2028-ci il Oyunlarının əsas məkanlarından biri olacaq. Stadionun Olimpiya açılış mərasiminə ev sahibliyi etməsi, həmçinin üzgüçülük yarışlarının keçirilməsi planlaşdırılır. Nəticədə Los-Ancelesdə başlayan layihə sadəcə bir şəhərin tıxac probleminə texnoloji cavab deyil. Əgər layihə uğurlu olarsa, 2028-ci il Olimpiadası elektrik hava taksilərinin eksperimental texnologiyadan real şəhər nəqliyyatının bir hissəsinə çevrilməsi üçün dönüş nöqtəsi ola bilər.

İndilik isə qarşıda əsas sual qalır: Los-Anceles sakinləri və Olimpiya turistləri tıxacda bir saat gözləmək əvəzinə həqiqətən 12-14 dəqiqəyə havadan gedə biləcəklərmi? 2028-ci il bu suala praktiki cavab verəcək.