Diri Babanın sirri dünyaya yayılır: turistlərin 43%-i xaricilərdir

Qobustanın 600 ildən çox yaşı olan “Diri Baba” türbəsi təkcə yerli turistlərin deyil, dünyanın müxtəlif ölkələrindən gələn ziyarətçilərin də diqqətini çəkir. Bu ilin 9 ayında tarixi abidəni 28 215 nəfər ziyarət edib. Onların 12 175-i xarici turistlərdir. İndi isə 600 illik türbənin özü yeni mərhələyə hazırlanır: ərazidə arxeoloji qazıntılar, konservasiya və restavrasiya işləri aparılır.

Qobustanda dağın döşündə yerləşən “Diri Baba” türbəsi son illərdə Azərbaycanın turizm xəritəsində diqqət çəkən məkanlardan birinə çevrilir. Təkcə 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında abidəni 28 215 turist ziyarət edib.

Maraqlıdır ki, ziyarətçilərin təxminən 43%-ni xarici turistlər təşkil edib. 12 175 xarici turistdən başqa, 16 040 yerli turist də türbəyə ödənişli şəkildə baş çəkib.

Türbəyə ABŞ, Yaponiya, Rusiya, Avropa ölkələri ilə yanaşı, hətta Madaqaskardan da turistlərin gəlməsi abidənin artıq yalnız yerli turizm məkanı olmadığını göstərir.

Bir ildə deyil, 9 ayda 28 min turist

28 215 nəfərlik ziyarətçi sayı “Diri Baba”nın turizm potensialını qiymətləndirmək üçün kifayət qədər maraqlı göstəricidir. Bu rəqəmin strukturunda isə xarici turistlərin payı xüsusilə diqqət çəkir:

Başqa sözlə, türbəyə gələn hər 10 turistdən təxminən 4-ü xaricdən gəlir. Bu isə abidənin xarici turistlər üçün ayrıca məhsula çevrilməsi potensialını artırır.

Diri Baba niyə turistləri cəlb edir?

“Diri Baba”nın əsas üstünlüklərindən biri onun yalnız tarixi abidə deyil, həm də özünəməxsus memarlıq nümunəsi olmasıdır. Rəsmi turizm məlumatına görə, türbə 1402-ci ildə Şirvanşah I İbrahimin göstərişi ilə inşa edilib və Şirvan-Abşeron memarlıq məktəbinin incilərindən hesab olunur. Dağın yamacında yerləşən ikimərtəbəli tikilinin ətraf təbiətlə memarlıq baxımından harmoniyası onun əsas xüsusiyyətlərindəndir.

Türbənin ətrafında əsrlər boyu müxtəlif əfsanələr də formalaşıb. Orta əsr səyyahları Adam Oleari, Kornelis de Bruyn və Övliya Çələbi bu məkan haqqında məlumat veriblər. Rəsmi turizm mənbəsində qeyd olunur ki, türbə tarixən İpək Yolu üzərində yerləşdiyindən səyyahların və tacirlərin də ziyarət etdiyi məkan olub. Yəni bugünkü turist üçün “Diri Baba”nın məhsulu yalnız bir türbə deyil. Burada memarlıq, tarix, əfsanə, təbiət və qədim İpək Yolu bir marşrutda birləşir.

Ən maraqlı yenilik: türbənin qarşısında başqa bir şeyxin izi tapılıb

“Diri Baba” ilə bağlı son illərin ən maraqlı arxeoloji hekayələrindən biri isə türbənin qarşısındakı ərazi ilə bağlıdır. Kompleksin direktoru Yusif Məmmədovun sözlərinə görə, 2022-ci ildə burada arxeoloji qazıntılar aparılıb. Məqsəd “Diri Baba” kimi tanınan şeyxin həmin ərazidə dəfn olunub-olunmadığını müəyyənləşdirmək olub.

Qazıntılar zamanı müsəlman adətləri ilə dəfn edilmiş skelet aşkarlanıb. Araşdırmaya Avstriyadan antropoloqlar da cəlb olunub. Nəticə isə gözləniləndən fərqli olub: aşkarlanan şəxsin Diri Baba olmadığı müəyyənləşdirilib. Lakin bu, tapıntının əhəmiyyətini azaltmayıb.

Araşdırmaya əsasən, burada XVI əsrdə – təxminən 1510–1530-cu illərdə yaşamış şeyxlərdən birinin dəfn edildiyi müəyyənləşdirilib. İndi həmin məzarın üzərində də türbə və müvafiq infrastruktur yaradılması nəzərdə tutulur. İşlərə artıq başlanılıb.

600 illik abidədə restavrasiya başlayıb

Turist axınının artdığı bir vaxtda “Diri Baba”nın özündə də yenilənmə işləri aparılır. Hazırda abidənin yerləşdiyi ərazidə arxeoloji qazıntılar davam edir. Türbənin özündə və ətrafında isə konservasiya və restavrasiya işləri görüləcək.

Kompleksin direktoru işlərin bir neçə ay davam edə biləcəyini bildirib. İşlərin turist axını və hava şəraiti nəzərə alınmaqla mərhələli şəkildə təşkil edilməsi nəzərdə tutulur. Bu məqam turizm baxımından da əhəmiyyətlidir. Çünki tarixi abidələrdə əsas məsələ yalnız turist sayını artırmaq deyil, artan ziyarətçi axınının abidənin qorunmasına zərər vurmamasını təmin etməkdir.

Diri Baba Qobustan marşrutunun bir hissəsinə çevrilə bilər

“Diri Baba”nın turizm potensialını artıran başqa bir üstünlüyü onun Qobustan istiqamətində yerləşməsidir. Qobustan özü UNESCO-nun Ümumdünya İrs Siyahısında olan məşhur arxeoloji və mədəni məkanlardan biridir. Qoruqda 6 mindən çox qayaüstü təsvir, qədim yaşayış məskənləri, mağaralar və qəbiristanlıq qalıqları qorunur.

Azərbaycan Turizm Bürosunun hazırladığı marşrutlarda da “Diri Baba” artıq ayrıca turizm təcrübəsinin bir hissəsi kimi təqdim olunur. Məsələn, Bakıdan başlayan Böyük İpək Yolu marşrutlarından birində turistlər əvvəlcə “Diri Baba” türbəsini, daha sonra Şamaxı və Basqal istiqamətini ziyarət edirlər. Bu baxımdan “Diri Baba”nın qarşısında duran əsas imkan yalnız daha çox turist cəlb etmək deyil. Məqsəd turistin burada daha çox vaxt keçirməsinə və daha çox xərc etməsinə şərait yaratmaqdır.

12 min xarici turist yeni imkan deməkdir

9 ayda 12 175 xarici turistin ziyarəti bir başqa suala da səbəb olur: bu turistlər “Diri Baba”ya gəlib yalnız türbəni görüb gedirlər, yoxsa Qobustan, Şamaxı, Basqal və digər məkanlarla birlikdə daha uzun marşruta cəlb olunurlar?

Turizm iqtisadiyyatı baxımından ikinci model daha sərfəlidir. Çünki turistin bir abidəyə giriş bileti üçün ödədiyi məbləğdən daha böyük iqtisadi effekt nəqliyyat, restoran, bələdçi xidməti, suvenir, yerli məhsullar və digər xidmətlərə xərclənən vəsaitdən yarana bilər.

Beləliklə, 28 minlik ziyarətçi statistikası əslində yalnız bir abidənin populyarlığını göstərmir.

Bu rəqəm Qobustan–Diri Baba–Şamaxı–Basqal xəttinin vahid turizm məhsuluna çevrilməsi üçün bazarın formalaşdığını da göstərir.

İndi əsas məsələ turist sayından daha çox, turizm dəyəridir

“Diri Baba”nın qarşısında hazırda iki paralel proses gedir: bir tərəfdən turist axını artır, digər tərəfdən isə tarixi-mədəni irsin qorunması üçün arxeoloji, konservasiya və restavrasiya işləri aparılır.

Bu proses uğurlu təşkil olunarsa, “Diri Baba”nın gələcəkdə sadəcə Qobustanda ziyarət edilən bir abidə deyil, xarici turistlərin Azərbaycan marşrutuna daxil etdiyi əsas tarixi dayanacaqlardan birinə çevrilməsi mümkündür. Çünki 600 ildən artıq yaşı olan bu abidənin ən böyük turizm üstünlüyü yalnız daş divarlarında deyil. Onun ətrafında hələ də cavabı tam məlum olmayan tarix, arxeologiya və əfsanələr var. Və görünür, turistləri cəlb edən də məhz bu sirrdir.