Qlobal ərzaq qiymətləri 4 ilin zirvəsinə yüksəldi – BAHALAŞMANIN SƏBƏBLƏRİ

Dünyada ərzaq qiymətləri yenidən sürətlənir. Logistika marşrutlarında yaranan problemlər, əlverişsiz hava şəraiti və kənd təsərrüfatı məhsullarının bahalaşması qlobal ərzaq bazarında təklif narahatlıqlarını artırıb.

Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatının (FAO) məlumatına görə, Qida Qiymətləri İndeksi sentyabrda əvvəlki ayla müqayisədə 1,5% artaraq 136 bəndə yüksəlib. Bununla da indeks 2022-ci ilin noyabrından bəri ən yüksək səviyyəyə çatıb. Bununla belə, göstərici 2022-ci ilin martında qeydə alınmış tarixi maksimumdan hələ də 14,3% aşağıdır. İllik müqayisədə isə qlobal ərzaq qiymətləri 5,8% bahalaşıb.

Taxıl qiymətləri bir ayda 5,1% artıb

Sentyabrda ən diqqətçəkən bahalaşmalardan biri taxıl bazarında qeydə alınıb. FAO-nun Taxıl Qiymətləri İndeksi avqustla müqayisədə 5,1% artıb. Qara dəniz regionunda logistika məhdudiyyətləri və Şimali Amerikanın bəzi ərazilərində əkinöncəsi dövrdə müşahidə olunan quraqlıq buğdanın qiymətini 6,3% artırıb.

Qarğıdalı qiymətləri isə ABŞ-da məhsuldarlıqla bağlı narahatlıqlar, Braziliyada ixrac məhdudiyyətləri və Hörmüz boğazı ilə bağlı qeyri-müəyyənliklərin bioyanacaq xammalına, o cümlədən qarğıdalıya tələbi dəstəkləməsi fonunda 5,6% yüksəlib. Bu dinamika qlobal ərzaq bazarında əsas riskin yenidən təklif tərəfinə keçdiyini göstərir.

Şəkər 6,1% bahalaşıb

Sentyabrda şəkər qiymətləri də kəskin yüksəlib. FAO-nun Şəkər Qiymətləri İndeksi bir ay ərzində 6,1% artıb.Bahalaşmanın arxasında 2026/27 mövsümündə qlobal şəkər təklifinin azalacağı gözləntiləri dayanır. Bundan başqa, Taylandda istehsalın azalacağı gözləntiləri, Hindistanda musson yağışlarının zəif keçməsi, güclənən El Niño şərtləri, Braziliyanın mərkəzi-cənub bölgəsində həddindən artıq yağıntılar, Avropa İttifaqında şəkər çuğunduru əkin sahələrinin azalması şəkər bazarında qiymət təzyiqini gücləndirib.

Bitki yağları da bahalaşıb

FAO-nun Bitki Yağları Qiymət İndeksi sentyabrda 0,9% yüksəlib. Bu artım əsasən Cənub-Şərqi Asiyada quraq hava şəraitinin palma yağı istehsalına təsiri və qlobal idxal tələbinin güclü qalması ilə əlaqələndirilir.

Ət və süd məhsullarında isə əks istiqamət

Bütün ərzaq məhsulları bahalaşmayıb. FAO-nun Ət Qiymətləri İndeksi sentyabrda 1,1% azalıb. Buna əsasən toyuq və donuz əti üzrə ixrac təklifinin çoxalması səbəb olub. Eyni zamanda ABŞ-dan güclü tələbin təsiri ilə Braziliyada mal əti qiymətləri yüksəlib, qoyun əti qiymətləri isə əsasən sabit qalıb.

Süd məhsulları üzrə indeks 0,1% azalıb. Pendir qiymətlərindəki enmə süd tozu qiymətlərindəki artımı kompensasiya edib. Kərə yağının qiyməti isə dəyişməyib.

FAO qlobal taxıl istehsalı proqnozunu aşağı salıb

FAO qlobal taxıl bazarı ilə bağlı proqnozunu da yeniləyib. Təşkilat 2026-cı il üzrə qlobal taxıl istehsalının əvvəlki ilə nisbətən 2,1% azalaraq 2 milyard 979 milyon tona düşəcəyini gözləyir. Bu göstərici 2025-ci ilin məhsulundan aşağı olsa da, tarixin ikinci ən yüksək taxıl istehsalı olaraq qalır.

Avropa İttifaqı və ABŞ-da isti və quraq hava yemlik taxılların məhsuldarlığı ilə bağlı gözləntiləri aşağı salıb. Bununla yanaşı, Avstraliyada hava şəraitinin yaxşılaşması buğda istehsalı üzrə proqnozun 813,9 milyon tona yüksəldilməsinə imkan verib.

Qlobal taxıl ticarəti də azalacaq

FAO dünya taxıl ticarətində də azalma gözləyir. Qara dənizdə məhdud daşınma marşrutları və alternativ nəqliyyat imkanlarının kifayət qədər olmaması səbəbindən qlobal taxıl ticarətinin əvvəlki mövsümlə müqayisədə 3,5% azalaraq 505,8 milyon tona düşəcəyi proqnozlaşdırılır. Bu isə ərzaq bazarında yalnız istehsalın deyil, məhsulun istehlakçıya çatdırılmasının da əsas risk faktoruna çevrildiyini göstərir.

FAO: logistika və iqlim şokları qiymətlərə təzyiq yaradır

FAO-nun baş iqtisadçısı Maksimo Torero bildirib ki, Hörmüz boğazı və Qara dənizdəki fasilələr iqlim şokları ilə birləşərək enerji, nəqliyyat və əsas ərzaq xammalı bazarlarına təzyiq göstərir. Onun qiymətləndirməsinə görə, bu təzyiqlər davam edərsə, xüsusilə ərzaq və enerji idxalından asılı ölkələrdə istehlakçı qiymətlərinə qısa müddətdə təsir göstərə bilər.

Qlobal ərzaq bazarında əsas rəqəmlər

Beləliklə, qlobal ərzaq bazarında son aylarda formalaşan mənzərə dəyişir: istehsalın azalması, logistika problemləri, geosiyasi gərginliklər və əlverişsiz hava şəraiti eyni vaxtda təklifə təzyiq göstərir. FAO-nun məlumatları göstərir ki, qlobal ərzaq qiymətləri hələ 2022-ci ilin rekordundan uzaq olsa da, artıq təxminən dörd ilin ən yüksək səviyyəsinə çatıb.