Rusiya ölən vətəndaşlarının bank hesablarındakı pullarına əl qoyur: varisləri tapılmasa, əmanətlər dövlətə keçəcək

Rusiyada varisi olmayan və uzun müddət tələb edilməyən əmanətlər, bank hesablarındakı xarici valyuta və qiymətli metallar dövlət mülkiyyətinə veriləcək. Vladimir Putinin imzaladığı yeni fərman banklara ölən vətəndaşların vəsaitlərini büdcəyə köçürmək üçün mexanizm yaradır. Maraqlıdır ki, Kreml bu addımı ABŞ və digər “qeyri-dost” ölkələrin fəaliyyətinə qarşı iqtisadi təhlükəsizlik tədbirləri ilə əlaqələndirir. Ancaq qərarın sanksiyalarla əlaqəsi nə qədər aydındırsa, onun dövlət büdcəsinə gətirəcəyi vəsaitin həcmi bir o qədər qeyri-müəyyəndir.
Rusiya hakimiyyəti banklarda saxlanılan, lakin sahibləri vəfat etmiş və qanuni varisləri müəyyən edilməmiş pulları dövlətin mülkiyyətinə keçirmək qərarı verib. Noyabrın əvvəlində Vladimir Putinin imzaladığı fərman bu prosesin hüquqi və inzibati mexanizmini müəyyənləşdirir.
Söhbət yalnız rubldakı əmanətlərdən getmir. Dövlət bank hesablarında və depozitlərdə saxlanılan xarici valyutanı, eləcə də qiymətli metalları da əldə edə biləcək.
Fərmanda bu addımın ölkənin “iqtisadi təhlükəsizliyinin təmin edilməsi” və ABŞ-ın, digər “qeyri-dost” dövlətlərin fəaliyyətinə qarşı tədbirlər çərçivəsində atıldığı bildirilir. Lakin Rusiya hakimiyyəti məhz ölən şəxslərin əmanətlərinin müsadirəsinin sanksiyalara qarşı mübarizəyə necə kömək edəcəyini ətraflı izah etməyib.
Hansı əmanətlər dövlətə keçəcək?
Yeni qaydalar bütün ölən Rusiya vətəndaşlarının bank hesablarına şamil edilmir. Fərmanda vəsaitlərin dövlətə verilməsi üçün konkret şərtlər müəyyənləşdirilib. Söhbət aşağıdakı meyarlara uyğun şəxslərdən gedir:
Vətəndaşın ölümündən beş ildən çox vaxt keçib;
Ölüm faktı ilə əlaqədar şəxs vergi uçotundan çıxarılıb;
Onun əmlakı ilə bağlı vərəsəlik işi açılmayıb;
Məhkəmə icraçılarının məlumatına görə, şəxsin məlum borc öhdəlikləri yoxdur.
Bu şərtlərə uyğun gələn şəxslərin bank hesablarında və depozitlərində qalan vəsaitlər dövlətə veriləcək. Mexanizm rublla yanaşı, xarici valyuta və qiymətli metalları da əhatə edir.
ABŞ-a qarşı sanksiyalarla ölən şəxslərin pullarının nə əlaqəsi var?
Qərarın ən mübahisəli tərəfi də məhz budur. Rusiya hakimiyyəti yeni mexanizmi iqtisadi suverenliyin və təhlükəsizliyin qorunması məqsədi ilə qəbul edilmiş sanksiya əleyhinə qanunvericiliyə bağlayır. Halbuki həmin qanunvericilik əvvəlcə ölən şəxslərin bank əmanətlərinin dövlətə verilməsi üçün nəzərdə tutulmayıb.
2018-ci ildə qəbul edilən qanuna 2022-ci ilin iyununda əlavə edilmiş xüsusi maddə prezidentə iqtisadi təhlükəsizlik məqsədilə müxtəlif məhdudiyyətlər tətbiq etmək, xarici valyuta əməliyyatlarına qadağa və limitlər qoymaq, pul vəsaitlərini və digər əmlakı dondurmaq imkanı verib.
2026-cı il iyunun 10-da qüvvəyə minən növbəti dəyişiklik isə varisi olmayan əmlakın müəyyənləşdirilməsi, uçotu və dövlət mülkiyyətinə keçirilməsi ilə bağlı mexanizmin yaradılmasına hüquqi zəmin hazırlayıb.
Maraqlıdır ki, bu dəyişiklik qanun layihəsinə sürətlə əlavə edilib. Mayın 21-də təqdim olunan müddəalar mayın 25-də, demək olar ki, geniş müzakirə aparılmadan iki oxunuşda qəbul edilib. Qanun layihəsinin müəlliflərindən biri Sergey Ten çıxışında dəyişiklikləri sadəcə “sanksiya əleyhinə xarakterli” müddəalar kimi təqdim edib.
Banklardakı pullar nə vaxt büdcəyə köçürüləcək?
Fərman yalnız dövlətin əmlakı əldə etmək hüququnu müəyyənləşdirmir, həm də bu prosesdə iştirak edəcək qurumların fəaliyyət ardıcıllığını təsbit edir. Məlumatların toplanması və yoxlanılması üçün Federal Vergi Xidməti, Rosimuşestvo (Dövlət Əmlak Agentliyi), Federal Notariat Palatası, Federal Məhkəmə İcraçıları Xidməti və banklar prosesə cəlb olunacaq.
Hər mərhələ üçün konkret müddətlər müəyyən edilib. Meduzanın hesablamasına görə, qurumlar bütün prosedurları son mümkün tarixlərdə həyata keçirsələr belə, tələb edilməyən əmanətlərin banklardan dövlətə köçürülməsi 2027-ci ilin mart ayının ortalarınadək başa çatmalıdır.
Bununla belə, fərman müvəqqəti xarakter daşıyır. Rusiyada varisi olmayan əmlakın federal mülkiyyətə keçməsi və uçotunun aparılması qaydalarını tam şəkildə müəyyən edən ayrıca qanun hələ mövcud deyil. Putinin fərmanına əsasən, hökumət 2027-ci il aprelin 1-dək bu sahədə qanunvericiliyə dəyişiklik təkliflərini hazırlamalıdır.
Dövlət büdcəsi nə qədər pul əldə edə bilər?
Qərarın maliyyə baxımından ən maraqlı, eyni zamanda qeyri-müəyyən tərəfi budur: banklarda neçə milyard rublun dövlətə keçə biləcəyi məlum deyil.
Mövcud qiymətləndirmələr isə kifayət qədər köhnədir:
İl | Qiymətləndirmə | Kim tərəfindən açıqlanıb? |
|---|---|---|
2009 | Təxminən 200 mlrd. rubl | Sberbank sədrinin müavini Dmitri Davıdov |
2018 | Təxminən 200 mlrd. rubl | Dövlət Dumasının maliyyə bazarı komitəsinin rəhbəri Anatoli Aksakov |
2018 | 1,5 trln. rubla yaxın | “Kommersant”a danışan anonim bankir |
Burada vacib bir fərq var: bu rəqəmlər vəfat etmiş şəxslərin varissiz qalmış əmanətlərinin dəqiq həcmi deyil. Söhbət uzun müddət istifadə edilməyən, hərəkətsiz qalan depozitlərdən gedir. Belə hesabların sahibləri mütləq vəfat etmiş şəxslər olmayıb. Buna görə 1,5 trilyon rublu dövlətin əldə edə biləcəyi real məbləğ kimi təqdim etmək düzgün deyil.
Varislər sonradan ortaya çıxsa, pullar geri qaytarılacaqmı?
Bəli, fərmanda belə bir vəziyyət üçün də mexanizm nəzərdə tutulub. Əgər vəsait dövlətə köçürüldükdən sonra mərhumun qanuni varisləri müəyyənləşərsə, onlar məhkəməyə müraciət edə bilərlər. Fərmana görə, məhkəmə varisin tələbini təmin edərsə, ona dövlət büdcəsinə köçürülmüş vəsaitin məbləğinə bərabər pul qaytarılacaq.
Bu qərar Rusiya bankları üçün nə deməkdir?
İlk baxışdan söhbət bank sektorunun aktivlərinin dövlətə ötürülməsindən gedirmiş kimi görünə bilər. Ancaq burada əsas məsələ bankların öz vəsaitlərinin müsadirəsi deyil, müştərilərin tələb edilməyən vəsaitlərinin hüquqi statusunun dəyişdirilməsidir.
Banklar üçün yeni qaydalar uzun müddət hərəkətsiz qalan hesabların və depozitlərin müəyyənləşdirilməsi, müştərilərin ölüm faktının yoxlanılması və müvafiq dövlət qurumları ilə məlumat mübadiləsinin aparılması zərurəti yaradır.
Dövlət üçün isə bu mexanizm əlavə büdcə mənbəyi ola bilər. Lakin əldə ediləcək məbləğ məlum olmadığından onun Rusiya büdcəsinin gəlirlərinə nə qədər təsir göstərəcəyini indidən qiymətləndirmək mümkün deyil. Əsas sual isə daha genişdir: dövlətin iqtisadi təhlükəsizlik arqumenti ilə vətəndaşların bank hesablarında qalan əmanətlərinə sahib çıxması maliyyə sisteminə etimada necə təsir edəcək?











