Azərbaycanda sığorta ödənişləri haqlardan 4 dəfə sürətlə artır - CƏDVƏL

Azərbaycanda sığorta şirkətlərinin yığdığı haqlar artsa da, müştərilərə ödənilən kompensasiyalar daha sürətlə çoxalır. 2026-cı ilin ilk 9 ayında sığorta haqları 7,9%, ödənişlər isə 29,1% artıb. Nəticədə yığılan hər 100 manat sığorta haqqına qarşı ödəniş 59 manatdan 71 manata yüksəlib. Bu dinamika sığorta bazarında diqqətlə izlənilməli yeni mənzərə yaradır.

Mərkəzi Bankın açıqladığı göstəricilərə əsasən, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında Azərbaycanda sığorta haqlarının ümumi həcmi 1 milyard 248,5 milyon manat olub. Ötən ilin eyni dövründə bu göstərici 1 milyard 157,3 milyon manat idi. Beləliklə, bazar təxminən 91,2 milyon manat və ya 7,9% böyüyüb. Sığorta ödənişləri isə daha sürətlə artıb: 683,9 milyon manatdan 882,7 milyon manata yüksəlib. Artım 198,8 milyon manat və ya 29,1% təşkil edib.

Bu rəqəmlərin sadə izahı belədir: ötən ilin ilk doqquz ayında şirkətlər topladıqları hər 100 manat sığorta haqqına qarşılıq təxminən 59 manat ödəniş edirdilərsə, bu ilin eyni dövründə həmin məbləğ 71 manata yaxınlaşıb.

Bu, sığorta ödənişlərinin toplanan haqlarla müqayisədə daha sürətlə artdığını göstərir. Lakin bu nisbəti sığorta şirkətlərinin mənfəəti ilə qarışdırmaq olmaz. Şirkətlərin mənfəətini müəyyənləşdirmək üçün inzibati xərclər, komissiyalar, təkrarsığorta, ehtiyatlar və investisiya gəlirləri də nəzərə alınmalıdır.

Artımın əsas mənbəyi könüllü sığortalardır

2026-cı ilin ilk doqquz ayında könüllü sığortalar üzrə 992,9 milyon manat sığorta haqqı toplanıb. Bu, ümumi bazarın təxminən 79,5%-i deməkdir. Bir il əvvəl könüllü sığortaların həcmi 881,8 milyon manat olub.

Beləliklə, könüllü sığorta haqları 12,6% artıb. Bu seqment üzrə ödənişlər isə 578,5 milyon manatdan 756,9 milyon manata yüksələrək 30,9% çoxalıb. Könüllü sığortalar üzrə ödənişlərin haqlara nisbəti 65,6%-dən 76,2%-ə qalxıb.

Həyat sığortasında ödənişlər haqlara yaxınlaşır

Könüllü həyat sığortası bazarın ən böyük seqmentlərindən biridir. 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında bu istiqamətdə 657,8 milyon manat sığorta haqqı toplanıb. Ötən ilin eyni dövründə göstərici 583,6 milyon manat idi. Artım 12,7% təşkil edib.

Amma ödənişlər daha sürətlə artıb: 480,4 milyon manatdan 647,6 milyon manata yüksəlib. Bu, 34,8%-lik artımdır.

Nəticədə könüllü həyat sığortası üzrə ödənişlərin haqlara nisbəti 82,3%-dən 98,5%-ə çatıb. Yəni bu ilin ilk doqquz ayında toplanan hər 100 manat sığorta haqqına qarşılıq təxminən 98,5 manat ödəniş qeydə alınıb.

Bu, cədvəldə ən diqqətçəkən göstəricilərdən biridir. Lakin onu avtomatik olaraq həyat sığortası şirkətlərinin zərərə düşməsi kimi şərh etmək düzgün olmaz. Həyat sığortasının bəzi məhsulları yığım və uzunmüddətli müqavilələr əsasında işləyir; ödənişlərin vaxtı, müqavilələrin strukturu və ehtiyatların uçotu nəticəyə ciddi təsir göstərə bilər.

Digər tərəfdən, qeyri-həyat sığortası üzrə mənzərə fərqlidir. Bu seqmentdə sığorta haqları 298,2 milyon manatdan 335,1 milyon manata, ödənişlər isə 98 milyon manatdan 109,3 milyon manata yüksəlib. Ödənişlərin haqlara nisbəti demək olar ki, dəyişməyib: 32,9%-dən 32,6%-ə düşüb. Beləliklə, ümumi bazarda ödənişlərin sürətli artımını bütün sığorta növlərinə aid etmək olmaz. Könüllü həyat sığortası ilə qeyri-həyat sığortası arasında ciddi fərq görünür.

İcbari sığortada haqlar azalır, ödənişlər isə artır

Könüllü sığortalardan fərqli olaraq, icbari sığortalar üzrə sığorta haqları azalıb. 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında bu seqmentdə 255,6 milyon manat haqq toplanıb. Ötən ilin eyni dövründə göstərici 275,4 milyon manat idi. Azalma 7,2% təşkil edib.

Bununla yanaşı, icbari sığortalar üzrə ödənişlər 105,4 milyon manatdan 125,8 milyon manata yüksəlib, artım 19,3%-dir.

Beləliklə, icbari sığortalar üzrə ödənişlərin haqlara nisbəti 38,3%-dən 49,2%-ə çatıb. Bu dəyişiklik xüsusilə diqqət tələb edir: bir tərəfdən toplanan haqlar azalır, digər tərəfdən ödənişlər artır. Bunun hansı sığorta növlərindən qaynaqlandığını araşdırmaq vacibdir.

İcbari avtomobil sığortası: həm haqlar, həm də ödənişlər artır

Avtonəqliyyat vasitəsi sahiblərinin mülki məsuliyyətinin icbari sığortası üzrə sığorta haqları 134,7 milyon manatdan 151,6 milyon manata yüksəlib. Artım 12,5%-dir. Ödənişlər isə 99 milyon manatdan 119,4 milyon manata çatıb və 20,6% artıb. Bu növ üzrə ödənişlərin haqlara nisbəti 73,5%-dən 78,8%-ə yüksəlib. Yəni icbari avtomobil sığortasında toplanan hər 100 manat haqqın təxminən 79 manatı ödənişlərə uyğun gəlir.

Daşınmaz əmlakın icbari sığortası: haqlar azalır, ödənişlər artır

Daşınmaz əmlakın icbari sığortası üzrə haqlar 67,8 milyon manatdan 56,1 milyon manata düşüb, yəni 17,3% azalıb. Eyni zamanda ödənişlər 2,1 milyon manatdan 3,2 milyon manata yüksəlib. Bu seqmentdə ödənişlərin haqlara nisbəti 3,1%-dən 5,7%-ə qalxıb. Bu, icbari avtomobil sığortasından xeyli aşağı göstəricidir.

Tibbi sığortada haqlar azalır, ödənişlər artır

Könüllü tibbi sığorta da ayrıca diqqət çəkir. 2026-cı ilin ilk doqquz ayında bu növ üzrə 102,1 milyon manat sığorta haqqı toplanıb. Ötən ilin eyni dövründə göstərici 105 milyon manat olub. Beləliklə, haqlar 2,8% azalıb.

Ödənişlər isə 66 milyon manatdan 70,8 milyon manata yüksəlib, 7,3% artıb. Nəticədə tibbi sığorta üzrə ödənişlərin haqlara nisbəti 62,8%-dən 69,3%-ə çatıb.

Bu dəyişiklik tibbi sığortada toplanan haqlarla müqayisədə ödənişlərin artdığını göstərir. Bunun səbəbi sığorta olunanların tibbi xidmətlərdən daha çox istifadə etməsi, tibbi xidmətlərin bahalaşması, müqavilə şərtləri və ya portfelin dəyişməsi ola bilər.

Bazarın əsas sualı: artım dayanıqlıdırmı?

Cədvəldən çıxan əsas nəticə odur ki, Azərbaycan sığorta bazarında sığorta haqları artmağa davam edir, lakin ödənişlərin dinamikası daha sürətlidir. Ümumi ödənişlərin haqlara nisbətinin 59,1%-dən 70,7%-ə yüksəlməsi bazarın maliyyə dinamikasını daha diqqətlə izləməyi zəruri edir.

Burada iki məqam xüsusilə vacibdir. Birincisi, bazarın bütün seqmentləri eyni istiqamətdə hərəkət etmir. Könüllü sığortalar böyüyür, icbari sığortalar üzrə haqlar isə azalır. Həyat sığortasında ödənişlərin haqlara nisbəti kəskin yüksəldiyi halda, qeyri-həyat sığortasında bu göstərici demək olar ki, sabit qalıb.

İkincisi, yüksək ödəniş nisbəti öz-özlüyündə mənfi nəticə deyil. Sığortanın məqsədi risk baş verdikdə müştəriyə ödəniş etməkdir. Ödənişlərin artması sığorta təminatının işlədiyini göstərə bilər. Əsas məsələ odur ki, şirkətlər riskləri düzgün qiymətləndirsin, kifayət qədər ehtiyat saxlasın və gələcək öhdəliklərini yerinə yetirə bilsin.